Van Tode naar Karate

Aan het begin van de twintigste eeuw veranderde de krijgskunst van Okinawa ingrijpend. Wat voordien vooral in kleine kring werd onderwezen, kreeg een plaats in het onderwijs en werd vervolgens naar het Japanse vasteland gebracht.

Daar werd Tode aangepast aan de moderne Japanse budocultuur. Niet alleen de naam veranderde: ook de manier van trainen, organiseren en kijken naar het doel van de krijgskunst ontwikkelde mee.

Anko Itosu en het onderwijs

Tot het einde van de negentiende eeuw werd de Okinawaanse krijgskunst voornamelijk in kleine groepen en via persoonlijke begeleiding doorgegeven. Er bestond geen algemeen curriculum en leraren legden verschillende technische en didactische accenten.

Anko Itosu speelde een belangrijke rol in de overgang naar een bredere en meer gestructureerde vorm van onderwijs. Rond het begin van de twintigste eeuw hielp hij Tode een plaats te geven binnen het Okinawaanse schoolsysteem.

Anko Itosu speelde een centrale rol in de introductie van Tode binnen het Okinawaanse onderwijs.

Om grotere groepen jongeren te kunnen onderwijzen, moest de krijgskunst systematischer worden opgebouwd. Technieken werden overzichtelijker geordend en Kata kregen een belangrijke plaats als gezamenlijke oefenvorm.

De nadruk kwam daarbij niet uitsluitend op praktische zelfverdediging te liggen. Ook lichamelijke ontwikkeling, discipline, concentratie en karaktervorming werden belangrijke doelen van de training.

De oversteek naar Japan

Vanaf het begin van de twintigste eeuw werd de Okinawaanse krijgskunst steeds vaker buiten het eiland gedemonstreerd. Een belangrijk moment was de demonstratie die Gichin Funakoshi in 1922 in Tokio gaf tijdens een nationale tentoonstelling voor lichamelijke opvoeding.

Funakoshi bleef daarna in Japan lesgeven. Ook andere meesters, onder wie Chojun Miyagi en Kenwa Mabuni, brachten hun kennis en eigen trainingsmethoden naar het Japanse vasteland.

Kenwa Mabuni, Gichin Funakoshi en Chojun Miyagi behoorden tot de belangrijkste pioniers van het karate.

De verspreiding van karate was dus niet het werk van één persoon. Verschillende leraren brachten elk hun eigen achtergrond, technieken en visie mee. Zij onderwezen aan universiteiten, in dojo’s en binnen andere netwerken, waardoor karate in Japan steeds bekender werd.

Een plaats zoeken binnen het Japanse Budo

Karate kwam terecht in een samenleving waarin de traditionele krijgskunsten al sterk veranderd waren. Na de Meiji-restauratie van 1868 verdween de oude samoeraiklasse en moest Japan zijn plaats vinden als moderne staat.

Krijgskunsten die vroeger nauw verbonden waren met praktische gevechtsvaardigheid kregen nieuwe functies. Ze werden gebruikt voor lichamelijke opvoeding, discipline, karaktervorming en het bewaren van cultureel erfgoed. Uit oudere krijgskunsttradities groeiden moderne budovormen zoals Judo en Kendo.

Om binnen deze omgeving aanvaard te worden, moest ook karate zich herkenbaar organiseren. De Okinawaanse meesters namen verschillende gebruiken over uit de bestaande Japanse budowereld.

Van ‘Chinese hand’ naar ‘lege hand’

Ook de naam van de krijgskunst veranderde. De benaming Tode werd geschreven met het karakter 唐, dat naar China en de Chinese Tang-dynastie verwees, gevolgd door het karakter voor hand: 手. De naam kon daardoor worden begrepen als ‘Chinese hand’ of ‘Tang-hand’.

In Japan werd dezelfde uitspraak kara verbonden met een ander karakter: 空, dat ‘leeg’ betekent. Samen met het karakter voor hand ontstond de schrijfwijze die vandaag bekend is:

Deze verandering gebeurde geleidelijk en werd niet door één meester op één vast moment beslist. Verschillende schrijfwijzen bleven enige tijd naast elkaar bestaan. In de jaren dertig werd ‘lege hand’ uiteindelijk de algemeen aanvaarde vorm.

De nieuwe naam verminderde de expliciete verwijzing naar China en maakte het voor karate gemakkelijker om aansluiting te vinden bij de Japanse budocultuur. Het begrip ‘leeg’ kreeg daarnaast een ruimere filosofische betekenis.

Van Karate-jutsu naar Karate-do

De overgang van Karate-jutsu naar Karate-do maakte deel uit van dezelfde ontwikkeling. Het achtervoegsel -jutsu betekent kunst, techniek of praktische vaardigheid en legt de nadruk op wat een beoefenaar leert uitvoeren.

-Do betekent ‘weg’. Daarmee wordt training voorgesteld als een langdurig proces waarin niet alleen technische vaardigheid, maar ook de persoon achter die techniek wordt gevormd.

Deze verandering sloot aan bij de moderne budovormen die in Japan ontstonden. Jigoro Kano had met het Judo al getoond hoe een krijgskunst tegelijk technisch, pedagogisch en vormend kon worden georganiseerd. Funakoshi en andere karatemeesters namen elementen uit dat model over.

De overgang had echter niet alleen een filosofische betekenis. Karate was een Okinawaanse krijgskunst met sterke Chinese invloeden en zocht erkenning binnen Japanse onderwijs- en budo-instellingen. De aanpassing van taal, organisatie en presentatie hielp karate daarin een plaats te verwerven.

Het ontstaan van moderne karatestijlen

Op Okinawa waren de grenzen tussen scholen en lerarenlijnen niet altijd scherp. In Japan groeide de behoefte aan herkenbare organisaties, vaste curricula en duidelijke namen.

Zo ontstonden in de eerste helft van de twintigste eeuw stijlen zoals Shotokan, Goju-ryu, Shito-ryu en Wado-ryu. Ze delen een belangrijk deel van hun voorgeschiedenis, maar verschillen in techniek, trainingsopbouw en visie.

De ontwikkeling stopte daar niet. Nieuwe generaties leraren bleven accenten verleggen en verschillende invloeden combineren. Binnen die voortdurend bewegende karatewereld zou Masutatsu Oyama later het Kyokushinkai Karate vormen.